Factcheck: Kernenergie is de goedkoopste vorm van elektriciteit

Factcheck: Kernenergie is de goedkoopste vorm van elektriciteit

Lewis Strauss, voorzitter van de Atoomenergie Commissie van de Verenigde Staten, dacht dat kernenergie de elektriciteitsmeter in de meterkast overbodig zou maken. “Onze kinderen zullen in hun huizen elektriciteit gebruiken die te goedkoop zal zijn om te meten,” liet hij zich ontvallen in een speech voor wetenschapsjournalisten in 1954. De frase too cheap to meter (te goedkoop om te meten) werd een gevleugelde uitdrukking over kernenergie.

Goedkope energie
Voorstanders van atoomenergie schermen inderdaad vaak met het argument dat het de goedkoopste manier is om elektriciteit op te wekken, die bovendien altijd beschikbaar is, onafhankelijk van het weer. Al Gore gaf ze er een nieuw argument bij. Sinds bijna iedereen zich zorgen maakt om de opwarming van de aarde door CO2, hebben voorstanders namelijk een nieuw verkoopargument: kernenergie is bijna CO2-neutraal, net als duurzame energie.

Kernafval
Tegenstanders stellen daar meestal de gevaren van kernafval (240.000 jaar gevaarlijk, zegt bijvoorbeeld Greenpeace), kernrampen (Tsjernobyl en Fukushima) en kernwapens tegenover. Een enkele milieuactivist laat de gevaren van klimaatverandering tegenwoordig zwaarder wegen dan afval, rampen en wapens, maar de meeste voor- en tegenstanders blijven in de loopgraven. ‘Een kerncentrale bouwen is als gaan vliegen met een vliegtuig zonder landingsgestel,’ zeggen tegenstanders. ‘Onzin,’ zeggen voorstanders, ‘de enige reden dat we niet kunnen landen is dat jullie met je demonstraties en je spandoeken de landingsbaan bezet houden.’

Wij verlaten hier de loopgraven en stellen alleen de vraag: hoe goedkoop is kernenergie?

Financiering kernreactoren
Die vraag was lange tijd moeilijk te beantwoorden. Er staan ruim 400 kernreactoren op de wereld, maar die zijn bijna allemaal gefinancierd door overheden, die goedkoop geld kunnen lenen (omdat overheden in de praktijk niet failliet kunnen gaan). Bovendien overlapten onderzoek en ontwikkeling van kerncentrales en kernwapens elkaar in veel landen, zodat moeilijk was te bepalen welke onderzoeks- en ontwikkelingskosten aan kerncentrales moesten worden toegeschreven en welke aan kernwapens.

Internationaal Atoom Energie Agentschap
Om die redenen was het altijd moeilijk een goede schatting van de prijs van kernenergie te maken. Cijfers van de Internationaal Atoom Energie Agentschap (IAEA), een intergouvernementele organisatie die operereert onder de paraplu van de Verenigde Naties, laten dan ook een grote spreiding zien. In het rapport Climate Change and Nuclear Power 2013 (pag. 35-39) heeft de IAEA kosten van nucleaire elektriciteit en andere vormen van elektriciteit op een rijtje gezet. Het rapport is gebaseerd op cijfers van 200 verschillende opwekeenheden, van kolencentrales tot windparken. Omgerekend in eurocent per kWh, staan in het rapport de volgende cijfers:

kosten van elektriciteit:

De grote spreiding komt vooral doordat de rente op de investering van 5 a 10 miljard euro in een kerncentrale een grote invloed heeft op de prijs: kernenergie kost hierdoor volgens de IAEA bij een lage rente (5%) minimaal 2 eurocent per kWh en bij een hoge rente (10%) maximaal 11 eurocent per kWh. Een kWh uit een windturbines kost volgens IAEA tussen de 4 (minimum bij 5 % rente) tot 17 eurocent per kWh (maximum bij 10% rente).

Deze cijfers laten dus een grote spreiding zien. We kunnen exactere cijfers uit de markt halen.

Prijzen op de markt
Een consortium van Electricité de France (EDF) en Chinese investeerders gaat namelijk in het Verenigd Koninkrijk (in de regio Somerset in Zuid-West Engeland) een kerncentrale bouwen en exploiteren. Na een ruim een jaar onderhandelen met de Britse overheid, kwamen de onderhandelaars een zogenoemde strike price (uitoefenprijs) van £ 92,50 pond per MWh overeen, omgerekend 11,4 eurocent per kWh. Vanaf 2023 garandeert de Britse overheid deze strike price. EDF krijgt 15 jaar lang 11,4 eurocent per kWh, zonder inflatie correctie. Aangezien we EDF als commercieel bedrijf kunnen zien en er lang is onderhandeld, kunnen we concluderen dat de marktprijs van kernenergie 11,4 cent per kWh is.

SDE+
Voor windturbines kunnen we dankzij het Nederlandse subsidiebeleid (SDE+) ook een marktprijs voor windenergie vaststellen. Ondernemers die windturbines willen bouwen, kunnen zich namelijk aanmelden voor de SDE+, die een basisbedrag garandeert. Dat basisbedrag is vergelijkbaar met de Britse strike price. Aangezien deze Nederlandse ondernemers net als EDF een winstoogmerk hebben, kunnen we de basisbedragen waarvoor ondernemers zich inschrijven, ook tot marktprijs verheffen.

Prijzen windenergie
In 2013, waarvoor de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) de definitieve cijfers heeft gepubliceerd, zijn de basisbedragen als volgt: Wie zich op 4 april 2013 inschreef, kreeg een basisbedrag van 8,75 cent per kWh (fase 1). Op 13 mei (fase 2) werd dit bedrag verhoogd tot 10 cent en op 17 juni (fase 3) tot 11,25, etc. Dit basisbedrag loopt 15 in plaats van 35 jaar.

In fase 1 (8,75 cent per kWh) schreven zich slechts 3 ondernemers in. In fase 2 (10 cent per kWh) schreven 35 ondernemers zich in voor windturbines op windrijke plekken in de kustprovincies. In fase 3 (11 cent per kWh) liep het aantal op tot 58.

Hieruit kunnen we concluderen dat de marktprijs voor windenergie in Nederland 10 a 11 cent per kWh is.

De prijs van een kWh uit de Nederlandse kolen- gascentrales is ongeveer 6 cent (correctiebedrag: 0,058 euro per kWh).

Conclusie
Conclusie: CO2-arme elektriciteit uit een kerncentrale en uit windturbines kosten ongeveer evenveel (11 cent per kWh). Windstroom op windrijke plekken is goedkoper (10 cent per kWh). CO2-uitstotende elektriciteitsopwekking met aardgas en kolen zijn nog goedkoper (6 cent per kWh).