Warmtevisie Kamp ambitieus, maar nu doorpakken!

Warmtevisie Kamp ambitieus, maar nu doorpakken!
EXPERTBIJDRAGE

De Warmtevisie van minister Kamp is ambitieus, maar schiet helaas tekort in concrete acties. Een expertbijdrage van Hans Buitenhuis en Peter Rommens van Stichting Warmtenetwerk.

Al sinds de oliecrisis heeft Nederland serieus aandacht voor energiebesparing. Althans, dat lijkt zo. In de industrie zijn grote en kleine stappen gezet, voor huishoudelijke apparaten zijn er labels en elke leerling heeft ooit weleens een lampje laten branden op een zonnepaneeltje. Toch stijgt het energiegebruik.

Van koploper in duurzaamheid zijn we gezakt naar de achterhoede in gebruik van duurzame energie in Europa. Naast vervoer is de gebouwde omgeving de lastigste sector om het energiegebruik en de daarbij behorende CO2-emissies te verlagen. Weliswaar zijn sinds de invoering van de energieprestatie-eis in 1996 nieuwbouwwoningen zuiniger geworden, er is een bestaande voorraad van bijna 7 miljoen woningen. Met allerlei programma’s vanaf de eerste isolatiecampagne in de jaren 70 tot de huidige Nul-Op-de-Meter concepten zijn veel woningen verbeterd. Er is veel gedaan en veel bereikt, echter de grote slag hebben we nog niet gemaakt.

Nederland is verslaafd aan aardgas. Sinds de aanleg vanaf 1963 is 98 procent van de woningen aangesloten op het gasnet. Voor het verwarmen van woningen tot 20°C verbranden we zo’n 20 – 25 miljard kuub gas op 1.500°C. Exergetisch onacceptabel; ondanks de HR-ketel benutten we maar circa 5 procent van de energiekwaliteit van aardgas. De CO2-uitstoot is 35 miljoen ton; 20 procent van de totale uitstoot van Nederland. Dat moet toch anders kunnen.

Warmtenetten

De Warmtevisie erkent het grote potentieel van warmtenetten. Kamp erkent tevens dat de sinds 2014 van kracht zijnde Warmtewet geen stimulans is gebleken. Een wet, bedoeld voor bescherming van consumenten, heeft geleid tot maatschappelijke weerstand en ontmanteling van collectieve systemen. Bij dit verketelen krijgen appartementen een eigen gasketeltje waarmee de komende 15-20 jaar geen verduurzaming mogelijk is. Dit kan toch niet de bedoeling zijn geweest van een wet waaraan meer dan tien jaar gewerkt is. Gelukkig schrijft de minister dat hij de Warmtewet versneld gaat evalueren om te komen tot een algehele herziening. Wij pleiten voor minder rigide regelgeving die het mogelijk maakt te komen tot andere marktmodellen, waarbij ook de gebruiker keuze heeft in tariefstelling en duurzaamheid.

Energiebesparing blijft de eerste stap naar duurzame woningen. Zien wij voor grondgebonden woningen in buitengebieden daarna vooral kansen voor warmtepompen, in bestaand stedelijk gebied zijn warmtenetten gevoed bronnen de toekomst. Open netten bieden mogelijkheden voor allerlei duurzame warmtebronnen. Tot nu gebruikten we voor de 5 procent woningen op warmte vooral restwarmte van een elektriciteitscentrales of, zoals de pas nog in Nijmegen aangesloten afvalverbrandingcentrale. Duurzame warmte zoals opgewekt met biomassa is in opmars. Zo opende Willem-Alexander recent de BioWarmteCentrale Purmerend. Daar krijgen 25.000 klanten warmte geproduceerd door het verbranden van houtsnippers, geleverd door Staatsbosbeheer. Na een aantal proefprojecten neemt geothermie, met name in Zuid-Holland, een grote vlucht. Tuinders omarmen geothermie als een duurzame, leveringszekere en prijsvaste warmtevoorziening. Verder zien we netten gevoed door restwarmte uit de industrie of afvalwaterzuiveringsinstallaties. Lokaal zijn er voorbeelden als Amsterdam Science Park, waar de koeling van het NIKHEF datacentre studenteneenheden en het University College verwarmt.

Warmtevisie

De Warmtevisie schiet helaas tekort in concrete acties. De uitvoeringsagenda spreekt over een gezamenlijk rekenmodel en het maken van verdere afwegingen. De afgelopen jaren is er al voldoende gestudeerd, gerekend en voorbereid. Obstakels zijn helder en die moeten aangepakt worden. Allereerst met een oplossing voor de financiering.

Zijn in de splitsingswet levering en transport van gas en elektriciteit verdeeld over leverings- en netwerkbedrijven, voor warmte geldt dit niet. Hoge investeringskosten in een net zijn niet gesocialiseerd. Door de stagnerende bouw en renovatie zijn risico’s voor private partijen te groot en veel projecten komen daardoor niet van de grond. Nu gasnetten aan vernieuwing toe zijn, kunnen we ons afvragen of investeren in een warmte-infrastructuur geen betere maatschappelijke investering is. Dit vergt wel separate netbeheerders en andere, bijvoorbeeld publieke, wijze van financieren. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de Nederlandse Investeringsinstelling.

Ten tweede blokkeert allerlei wetgeving: bouw- en milieuregelgeving waarderen warmte onvoldoende. Vele kaders en toenemende regelgeving voor de (sociale) huursector maken warmte onaantrekkelijk. Warmte heeft een ouderwets en negatief imago bij zowel politiek als gebruikers. Op dat terrein moet de sector zelf nog flink haar best doen. De sector moet dan wel de ruimte krijgen om te experimenteren.

Voor hoogwaardige toepassingen blijft aardgas belangrijk. De industrie vraagt warmte op hoge temperaturen, aardgas is een grondstof voor de petrochemische industrie, en het is een schone transportbrandstof.

Peter Rommens

Peter Rommens

Hans Buitenhuis

Hans Buitenhuis

Hans Buitenhuis en Peter Rommens, Stichting Warmtenetwerk.