Wat we schaliegas verschuldigd zijn (2)

Wat we schaliegas verschuldigd zijn (2)
EXPERTBIJDRAGE

De impact van schaliegas en -olie in Amerika is groot. Ook de Nederlandse bodem bevat schaliegas en -olie. Hoewel de komende vijf jaren geen schaliegas in Nederland wordt gewonnen, wordt mogelijk wel voor wetenschappelijke doeleinden geboord in deze periode. Toch kan schaliegas een rol gaan spelen in Nederland.

In een serie expertbijdragen van Rolf Heynen, schrijver van het boek Schaliegas in 1 uur en 43 minuten, kijkt Heynen vooruit naar de belangrijkste elementen in het schaliegasdebat. Lees ook Schaliegas: de economische belofte … en Nederland frackt al sinds de jaren 50.

De olifant in de kamer van de olie- en gaswereld

De Nederlandse bodem kent sinds 1948 3.300 olie- en gasputten (on- en offshore). Wanneer we de maximaal geraamde (500bcm) hoeveelheid schaliegas uit de Nederlandse bodem gaan winnen, komen daar maar liefst 15.000 nieuwe putten bij. Wanneer deze putten uitgeput zijn, worden zij afgesloten door het plaatsen van een barrière van zogenaamde ‘plugs’ waarop een laag cement wordt gestort (dit wordt een ‘abandoned well’ genoemd). Een put wordt afgesloten wanneer de kosten van het exploiteren van een put niet meer opwegen tegen de baten.

Afgesloten putten bevatten meestal nog gas en/of olie. Deze barrière in verlaten putten moet vervolgens de tand des tijds doorstaan en nooit gaan lekken. Onderzoek laat zien dat dit een zwaar onderschat risico is. Een risico dat niet alleen geldt voor schaliegas, maar net zo goed voor conventionele olie- en gaswinning. Een maatschappelijk risico dat wordt onderschat door zowel de industrie als de toezichthouder.

Afgesloten putten

De belangrijkste internationale studie die is gedaan naar het lekken van permanent verlaten putten, stamt uit september 2014. Deze studie werd verricht door negen Europese wetenschappers en stond in het blad Marine and Petroleum Geology. Deze wetenschappers hebben voor het eerst alle datasets (25 internationale datasets; die in totaal 382.019 verlaten putten vertegenwoordigen) geanalyseerd die gaan over het doorbreken van de barrière of het falen van de integriteit van een put.

Een uiteenlopend percentage van putten vertoont een vorm van lekkage (tussen de 1,9% en 75% in de datasets). De percentages lopen nogal uiteen vanwege de verschillen in beschikbare data van putten in sommige landen. In de Marcellus schalie (een groot gebied in de Verenigde Staten waar veel schaliegas wordt gewonnen) vertoont van de geïnspecteerde putten tussen 2005 en 2013, 6,3% barrière- of integriteitsproblemen. Geen verwaarloosbaar percentage.

Nederland

Ook Nederland is meegenomen in deze studie. Van een inspectie in 2008 van de Geological Survey of the Netherlands (onderdeel van TNO) van slechts 31 verlaten putten van een totaal van 1349, blijkt 13% problemen te vertonen.

Het probleem over ‘putintegriteit’ wordt in Nederland voor het eerst serieus vermeld in juni 2015 in het boek Schaliegas in 1 uur en 43 minuten. Inmiddels lijkt ook het ministerie doordrongen van dit risico. Zo kunnen we in het planMER (pagina 78) van juli 2015 het volgende lezen:

‘Verontreinigende stoffen in vloeistoffen en gassen kunnen zich als gevolg van verticale migratie van grote diepte, falende putconstructies, of door calamiteiten aan het maaiveld verspreiden naar het grondwater en de grondwaterkwaliteit beïnvloeden.’

Een van de te nemen maatregelen tegen deze risico’s, zo stelt het planMER, is door ‘de putintegriteit te allen tijde te bewaken’. Deze opmerking is opvallend, aangezien Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) afgesloten putten nu niet langer dan drie maanden na afsluiten een put controleert. Dit terwijl de risico’s van putintegriteit juist groter worden naarmate de tijd vordert.

Dat wordt ook beaamd in een serie interviews met olie- en gasexperts. Zij beamen dat de risico’s van putintegriteit juist toenemen naarmate de tijd vordert en pas kunnen opspelen over 50, 100 of 200 jaar. Volgens een van de experts is het niet ‘of, maar wanneer putten gaan lekken’. Daarbij moet opgemerkt worden dat een onbekend aantal putten reeds lekt en voor vervuiling zorgt. Het betreft hier absoluut geen theoretisch probleem.

En nu?

Het lekken van afgesloten putten geeft diverse risico’s, namelijk vervuiling van bodem en grondwater door olie en gas en een onbekende hoeveelheid van weglekkend methaan in de atmosfeer. Bij het weglekken van methaan moet opgemerkt worden dat methaan een tot 80 keer sterker broeikasgas is dan CO2. In een zwart scenario gaat over een onbekend aantal jaren een aanzienlijk percentage putten on- en offshore lekken. Een risico dat financieel op dit moment niet ingecalculeerd is en waarvan de kosten ongetwijfeld op de belastingbetaler afgewimpeld worden. Hoewel verantwoordelijke bedrijven mogelijk gevlogen zijn tegen de tijd dat problemen opspelen, hebben we de industrie en wetenschap hard nodig dit probleem op te lossen.

Ik kan niet anders dan adviseren aan minister Kamp om de komende vijf jaren, wanneer alleen onderzoeksboringen worden gedaan, ook de langetermijnrisico’s van putintegriteit mee te nemen en dit op een continu transparante manier met onafhankelijke onderzoekers uit te voeren.

Dankzij het maatschappelijke tumult rond schaliegas zijn steeds meer mensen geïnformeerd over en betrokken bij een belangrijk maatschappelijk thema als energie. Als we de opkomst van schaliegas en -olie ergens dankbaar voor moeten zijn, is het dat wel.