Nederland frackt al sinds de jaren 50 (3)

Nederland frackt al sinds de jaren 50 (3)
EXPERTBIJDRAGE

De impact van schaliegas en -olie in Amerika is groot. Ook de Nederlandse bodem bevat schaliegas en -olie. Hoewel de komende vijf jaar geen schaliegas in Nederland wordt gewonnen, wordt mogelijk wel voor wetenschappelijke doeleinden geboord in deze periode. Toch kan schaliegas een rol gaan spelen in Nederland.

In een serie expertbijdragen van Rolf Heynen, schrijver van het boek Schaliegas in 1 uur en 43 minuten, kijkt Heynen alvast vooruit naar de belangrijkste elementen in het schaliegasdebat. Lees ook Schaliegas: de economische belofte … en Wat we schaliegas verschuldigd zijn.

Vandaag: fracken gebeurt al jaren

‘De techniek [van fracking] wordt al sinds de jaren 50 regelmatig en succesvol toegepast in Nederland’, aldus de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) op haar website.

Volgens de NAM is alleen al in 2012-2013 vijf keer de frackingtechniek toegepast. Bij al deze locaties zijn water, zand en chemicaliën in de grond gespoten. Toch bestaat discussie of de gebruikte frackingtechnieken, waar de NAM aan refereert, ook daadwerkelijk dezelfde technieken zijn die gebruikt zullen worden bij het boren naar schaliegas.

Wat is fracking?

Het winnen van schaliegas is mogelijk geworden dankzij technische innovaties. Schaliegaslagen spreiden zich uit over grote gebieden en we moeten schalielagen ‘kraken’ of ‘fracken’ om het moeilijk winbare gas (of olie) eruit te halen. Twee belangrijke innovaties hierin zijn (1) horizontaal boren en (2) fracken.

Deze relatief dure wintechnieken zijn rendabel geworden voor schaliegas (en -olie), omdat de energieprijzen sinds 2000 sterk zijn gestegen, evenals de vraag naar energie (ondanks dat het winnen van schaliegas en -olie op dit moment verliesgevend is, wordt nog steeds doorgegaan met de winning hiervan in met name de Verenigde Staten). Het is tegenwoordig mogelijk om horizontaal op dieptes van enkele kilometers te boren. Eerst wordt in de diepte geboord, waarna tot op enkele kilometers horizontaal geboord kan worden.

Na het boren worden in de horizontale schalielaag explosieven tot ontploffing gebracht (door middel van een ‘perforating gun’), waardoor het schaliegesteente barst. Daarna wordt onder hoge druk (400 tot 600 bar) frackingvloeistof in de put gespoten. Het onder hoge druk inbrengen van de vloeistof zorgt dat de barsten verdiepen en vergroten. Naast water en chemicaliën, zit er in de vloeistof ook een proppant (zand en/of keramiek) dat ervoor zorgt dat de ontstane barsten in het gesteente net iets open blijven staan, zodat het gas naar het boorgat kan stromen en gewonnen kan worden.

Fracking in Nederland

Maar als deze technieken van horizontaal boren en fracken nieuw zijn, hoe kan dit dan reeds sinds de jaren 50 zijn toegepast?
Allereerst moet opgemerkt worden dat horizontaal boren wel degelijk een nieuwe techniek is, welke nu pas ruim tien jaar wordt toegepast. Daarnaast is de techniek van fracken niet nieuw, maar wel aanzienlijk verbeterd en aangepast de afgelopen tien jaar.

Volgens Marijke Bremmer, secretaris van de werkgroep schaliegas van de commissie Milieu Effect Rapportage (MER), ligt het als volgt: ‘Het fracken dat nodig is om schaliegas te winnen, is niet te vergelijken met fracking zoals dat tot nu toe wordt toegepast bij winning van aardgas uit zandsteen.’ Zowel technisch als juridisch zijn er grote verschillen. Het fracken dat al gebruikt wordt in de sector, is op veel kleinere schaal en gebeurt om bestaande putten een oppepper te geven. Dat gebeurt in het veel poreuzere zandsteen en is dus veel minder ingrijpend dan het fracken in schalielagen, aldus Bremmer.

De verschillen tussen fracken van conventionele bronnen ten opzichte van onconventionele bronnen moet zich nog vertalen in wet- en regelgeving die veel strenger zou moeten worden, gezien de schaal en impact van onconventioneel ten opzichte van conventioneel. Dat is nog niet gebeurd. Daarnaast kun je je ook afvragen of het eerdere gebruik van chemicaliën bij conventionele bronnen nog wel op publiek draagvlak kan rekenen, nu uit de publieke discussie blijkt hoeveel weerstand er is tegen met name het toedienen van chemicaliën in de Nederlandse bodem.

Hoewel de techniek van fracken al lang wordt gebruikt in Nederland, maakt dat het oplaaien van het publieke debat hieromtrent niet minder relevant. Dat blijkt uit mijn vorige bijdrage over de langetermijnrisico’s van verlaten putten. Het debat moet nu verder verdiepen en verplaatsen naar de gehele context van olie- en gaswinning in Nederland. Zeker ook met het oog op het voornemen van minister Kamp om de potentie van Noordzeegas verder aan te boren.

We moeten daarbij een goede afweging maken of het zeer beperkte geschatte volume aardgas in de Noordzee, goed voor hooguit enkele jaren gasverbruik en export, opweegt tegen de (langetermijn)risico’s. Een onderwerp dat dankzij de opkomst van schaliegas niet langer in besloten kring gevoerd wordt.