‘Energiedialoog is vertragingstactiek van EZ’

‘Energiedialoog is vertragingstactiek van EZ’

Vanuit transitiedenken is dit niet het moment om de dialoog aan te gaan, zegt Jan Rotmans. ‘Zonder keuzes blijft het dweilen met de kraan open.’

We begonnen dit jaar met het energierapport ‘Transitie naar Duurzaam’, van minister Henk Kamp. Daarna volgde een rommelig energiedebat. En nu is een start gemaakt met de energiedialoog. Dit alles in het teken om ‘alle Nederlanders mee te laten denken over de eigen energievoorziening en onze toekomstige energie’, zo stelde de Rijksoverheid bij de kick-off vorige week. ‘De energietransitie kan de overheid niet alleen, dat móéten en gaan we samen doen.’

Kritiek op de energiedialoog werd vorige week op Twitter al snel afgedaan als cynisme. Maar bij nadere beschouwing is de in het Energierapport voorgenomen dialoog een directe belediging van allerlei bedrijven en instellingen die dagelijks werk maken van de energietransitie, daarbij soms tegengewerkt door diezelfde overheid. Alsof we nu nog nieuwe ideeën nodig hebben.

Jan_Rotmanstw

Dat zegt desgevraagd ook Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde en fervent voortrekker van de transitie naar duurzaam. Cynisme kan hem niet verweten worden. ‘Dit is niet het moment om de dialoog aan te gaan,’ zegt hij, ‘zeker niet als deze gericht is op draagvlakvorming.’ Volgens Rotmans is het niet duidelijk wat we met de energiedialoog willen, noch wat we ermee willen bereiken. ‘Draagvlak creëren hebben we al gedaan’, zegt hij. ‘Vrijwel iedereen is inmiddels vóór duurzaamheid.’

Rotmans is al ruim twintig jaar betrokken bij het energiedebat. ‘Toen we begonnen was transitiedenken het credo. Dus in het begin alle opties openhouden, kijken welke technieken doorbreken, wie wil meewerken, met ruimte voor experimenteren. Maar nu zijn we in een totaal andere fase: die van versnelling en opschaling.’ Volgens hem weten we heel goed wat we moeten doen. Bovendien zijn op tal van fronten oplossingen beschikbaar, voor energiebesparing in de gebouwde omgeving, efficiency in de zware industrie en duurzamer gebruik van grondstoffen. Ook voor hernieuwbare energie zijn steeds betaalbaarder bronnen beschikbaar.

Jan_Rotmanstwee

Volgens Rotmans zijn alle oplossingen voorhanden. ‘De vraag die voorligt is hoe ga je dat organiseren’, zegt hij. ‘Met een dialoog los je de knelpunten bijvoorbeeld bij wind op land niet op. Het is het verkeerde instrument op het verkeerde moment.’ Hij verwijst naar een publicatie van het Rathenau Instituut van 6 april.

Dit advies geeft ‘11 lessen voor een goede energiedialoog’ en pijnlijk genoeg lijkt het aan de belangrijkste te ontbreken. ‘Maak de urgentie duidelijk,’ zegt Rathenau, ‘en zorg voor onafhankelijke organisatoren.’ En: stel een helder doel met duidelijke spelregels en zie toe op wat er met de resultaten wordt gedaan.’

Rotmans heeft daar geen enkel vertrouwen in. ‘Dit is een vertragingstactiek. EZ gaat ook nog een klankbordgroep samenstellen die dan een jaar gaat vergaderen. Kamp tilt het hele verhaal over zijn eigen graf heen.’

Jan_Rotmanstwe

Bakken met geld

‘Dit kabinet maakt geen duidelijke keuzes en durft harde noten niet te kraken’, stelt Rotmans. ‘Het gaat voortdurend over elektriciteit en duurzaam opwekken, maar het echte vraagstuk is warmte, in de gebouwde omgeving. Dat is 70% van ons energieprobleem. Ook de vraag wat je doet met de energie intensieve industrie. Of de drie nieuwe kolencentrales. Zolang je dit niet aanpakt, is het dweilen met de kraan open. In deze fase van de energietransitie moet je radicale keuzes maken, dat doen in Europa andere landen ook. Dat doet op korte termijn pijn, maar levert op lange termijn veel op. Maar je kunt de pijn niet blijven uitstellen door te blijven polderen. In een kantelfase van de energietransitie kom je er niet met polderen.’

Nederland is afgedaald tot onderaan de rij van EU-landen, net voor Frankrijk, als het gaat om het halen van de doelen voor duurzame energie in 2020. ‘De gestelde doelen gaan we lang niet halen’, voorspelt Rotmans. Met de Europese doelen buiten bereik en de rechter na de Urgenda-uitspraak in de nek, wordt het heel spannend. ‘Er moet nu gekozen worden, maar we duwen de pijn voor ons uit. Want als we het er op aan laten komen, gaat het ons heel veel geld kosten. Ook daar gaat transitiesturing over, over het beperken van de economische en maatschappelijke schade.’

Over de auteur:
Jan Rotmans is hoogleraar transitiekunde en een internationale autoriteit op het gebied van transities en duurzaamheid. Oprichter van ICIS, DRIFT, Urgenda en Nederland Kantelt. Hij onderzoekt niet alleen de kanteling van de samenleving, maar probeert daar ook actief aan bij te dragen.