#Klimaatzaak: ‘Wij hoeven helemaal geen nieuw energieakkoord’

#Klimaatzaak: ‘Wij hoeven helemaal geen nieuw energieakkoord’

De uitspraak van de rechtbank in de klimaatzaak van 24 juni was wereldnieuws. Met de uitspraak in de hand hebben Urgenda c.s. het gelijk aan hun zijde en zal de Nederlandse overheid zich veel serieuzer moeten inspannen om de internationaal overeengekomen klimaatdoelen te realiseren. Maar: hoe uitvoerbaar is het vonnis? EnergieOverheid vroeg Marjan Minnesma, directeur van Urgenda, om een toelichting.

Het staat nu zwart op wit: er moet véél meer gebeuren. Welke maatregelen stelt Urgenda voor om de klimaatdoelen alsnog te halen?

‘Wij hebben in ons visierapport uiteengezet hoe Nederland in twintig jaren tijd 100% duurzaam kan worden. Wel, doe dat voor 5 jaren en dan zit je op de 25%, zegt Marjan Minnesma opgewekt en trekt daarmee de parallel naar de ondergrens zoals die door de rechtbank is genoemd. ‘De maatregelen die wij voor ons zien richten zich als eerste op de gebouwde omgeving en dan bestaande bouw. Nieuwbouw zal vanaf 2020 energieneutraal moeten zijn. Maar bestaande bouw is ook energieneutraal te maken.’ De besparing op energiekosten maakt dat mogelijk en Urgenda laat nu al zien dat dit voor ongeveer 35.000 euro per woning gedaan kan worden, een bedrag dat ongeveer gelijk staat aan 15 jaren energieverbruik. ‘Je moet dus een groot fonds creëren om dit te kunnen financieren. De overheid kan morgen met de pensioenfonden afspraken maken over zo’n fonds.’ Is dat er eenmaal, dan kan de markt het overnemen. Voor utiliteitsgebouwen ziet Marjan Minnesma hetzelfde voor zich. ‘De gebouwde omgeving bepaalt éénderde van het energieverbruik, dus hier zijn ook meters te maken.’ Omdat investeringen door de lagere energierekening zichzelf terugverdienen, kan financiering op gang gebracht worden met (revolverende) fondsen en er zijn bedrijven die dat willen doen (ESCO’s).

‘Het tweede is de mobiliteit. Op dit moment zetten we stappen achteruit, want nu waren schone auto’s goedkoper en vieze auto’s duurder. De vervuiler betaalde meer, maar dat wordt teruggedraaid, terwijl het verschil juist groter zou moeten zijn. Daar liggen kansen in een nieuw belastingplan. Daarnaast zijn er kansen om trein, bus, fiets en andere vormen van duurzamer vervoer centraler te stellen in stedelijke gebieden, door bijvoorbeeld vies vervoer duurder te maken in de spits. De overheid zou al dan niet in het kader van een aangepast SER- akkoord bedrijven moeten verplichten om minder benzinekilometers te realiseren en meer duurzamer vervoer. Daar zijn veel instrumenten voor. Nu is de leaseauto fiscaal aantrekkelijker om aan een werknemer te geven, dan een mobiliteitsbudget. Dat kan anders.

Het derde gaat over energie efficiëntie in de industrie en het bedrijfsleven. ‘Voor veel bedrijven is een besparing van 2% per jaar haalbaar, experts onderschrijven dat. De bedrijven zijn dat ook verplicht, als een maatregel binnen vijf jaren wordt terugverdiend (het Activiteitenbesluit, red.). Begin dus met handhaving van de wet milieubeheer en maak afspraken met die bedrijven. Als ook hier geld beschikbaar komt, zullen in de markt vanzelf initiatieven ontstaan die het gaan realiseren. Besteedt het uit, bijvoorbeeld aan ESCo’s, dan wordt het wel voor je terugverdiend.’ Energie efficiëntie is business, dat schreven we hier al eerder.

De uitspraak in de klimaatzaak is een steun in de rug; maar wat is nodig om de boel echt in beweging te krijgen?

‘Met deze drie stappen zijn we al een eind op weg,’ zegt Marjan Minnesma. ‘Voeg daar de warmterotonde voor de glastuinbouw aan toe, met geothermie en restwarmte. Alleen zo komen we van het gas af.’ Het visierapport van Urgenda beschrijft nog meer maatregelen, praktisch uitvoerbaar. ‘Alles ligt al klaar, er hoeft niets nieuws verzonnen te worden. We hoeven helemaal geen nieuw energieakkoord, met zestig partijen rond de tafel om eindeloos te onderhandelen. Richt een mini taskforce in per onderwerp en ga het regelen. Begin met de pensioenfondsen en richt dat nationale fonds in dat nodig is. Pas fiscale maatregelen toe. Ga de handhaving op poten zetten. Verminder de regeldruk rond windparken zodat gemeenten en provincies niet langer dwars kunnen liggen als er onder burgers draagvlak is.’

‘Probleem is dat de politiek het niet uit zichzelf doet, geen keuze maakt voor een groene wereld. Ze zeggen: we lappen alles aan onze laars. Na ons de zondvloed. Ik vind dat immoreel,’ zegt Marjan Minnesma.

‘De overheid kan zelf het voortouw nemen en laten zien dat het kan. Veel maatregelen hoeven helemaal geen geld te kosten. Soms is aanpassing van regels al genoeg om de markt te helpen. Begin met duurzaam aanbesteden,  koop zelf duurzaam in, help de financiering op gang en laat de markt het oppakken.’

Wat is de volgende stap in de klimaatzaak?

‘Na de zomer zal blijken of de overheid in hoger beroep gaat. Geen sterk verhaal naar de burgers “ik wil u niet beschermen, ik ga voor 16% en niet voor de nodige 25% minimaal”. Falend beleid kan men niet meer ontkennen. De Staat doet niet wat ze zelf nodig vindt. Daarna zouden we nog naar het Hof kunnen en uiteindelijk de Hoge Raad. Maar bij hoger beroep is geen sprake van schorsing van de uitspraak, men moet het gewoon gaan doen. We gaan er van uit dat de Staat doet wat een rechter oplegt. Als dat nog niet zo blijkt te zijn, kan Urgenda terug naar de rechter en een dwangsom laten opleggen’. Marjan Minnesma voelt zich gesterkt door de duizenden reacties die Urgenda sinds 24 juni ontvangen heeft. ‘Dat zijn ook reacties van ondernemers die graag aan de slag willen, iets willen doen. De uitspraak geeft velen weer hoop dat we toch een leefbare aarde kunnen houden. Dit kan de overgang naar een nieuwe economie versnellen.’

Beeld Marjan Minnesma-300DPI-9469: Urgenda / Urgenda